

Քրիստոնեա-դեմոկրատական կուսակցության նախագահ Լևոն Շիրինյանը քննարկումներ է առաջացրել՝ պնդելով, որ պատմական Թուրքմենչայի պայմանագիրը՝ առանցքային պայմանագիրը, որը ստորագրվել է Պարսկաստանի և Կայսերական Ռուսաստանի միջև 1828 թվականին, հղում չի անում «ադրբեջանական ժողովրդին»։ Շիրինյանի առաջարկը պատմական փաստաթղթերի և պատմվածքների ավելի լայն ուսումնասիրության մի մասն է, որը հատկապես զգայուն է տարածաշրջանում աշխարհաքաղաքական լարվածության պայմաններում: Թուրքմենչայի պայմանագիրը հանգեցրեց զգալի տարածքային փոփոխությունների Կովկասյան տարածաշրջանում՝ պատմականորեն ազդելով Հայաստանի և Ադրբեջանի սահմանների վրա: Շիրինյանի մեկնաբանությունները բանավեճեր են առաջացրել պատմաբանների, քաղաքական վերլուծաբանների և լայն հասարակության շրջանում՝ ուսումնասիրելով այս պատմական հռչակագրերում արմատացած էթնիկ և ազգային ինքնությունները: Շիրինյանի տեսակետի կողմնակիցները պնդում են, որ պատմական պայմանագրերում բացահայտ անվանման բացակայությունը հաճախ օգտագործվում է որպես քաղաքական լծակ ժամանակակից տարածքային պահանջներում: Ընդհակառակը, քննադատները ենթադրում են, որ ինքնությունը և ազգությունը կառուցվում են ժամանակի ընթացքում, և պատմական փաստաթղթերը չպետք է միայն որոշեն ժամանակակից ազգային ինքնությունները: Դիսկուրսը խորանում է, քանի որ անդրադառնում է պատմական պայմանագրերի օգտագործման հնարավորությանը արդի աշխարհաքաղաքական փաստարկներ ներկայացնելու համար, մինչդեռ որոշ գիտնականներ զգուշացնում են պատմական տեքստերի չափազանց պարզունակ մեկնաբանությունների դեմ: Շիրինյանի ներդրումը Նոյյան Տապանի կողմից կազմակերպված դասախոսությունների և քննարկումների շարքի մի մասն է, որի նպատակն է խթանել տեղեկացված երկխոսությունը պատմական և արդի քաղաքական հարցերի շուրջ: Շիրինյանի հայտարարության ամբողջական տեսանյութը կարող են դիտել Patreon-ի բաժանորդները։ «Նոյյան Տապան»-ը նաև բովանդակություն է տարածում սոցիալական տարբեր մեդիաներում՝ հարթակ տրամադրելով տարածաշրջանի պատմության և քաղաքականության վերաբերյալ տարբեր տեսակետների համար: Նման բանավեճերը ոչ միայն ակադեմիական են, այլև գործնական ենթատեքստ ունեն հայերի և ադրբեջանցիների համար, քանի որ անցյալի մասին պատմությունները կարող են մեծապես ազդել ժամանակակից տարածաշրջանային դինամիկայի վրա: Մինչ այս քննարկումները ծավալվում են, դրանք ընդգծում են պատմական պատմությունները ժամանակակից քաղաքական իրողությունների հետ հաշտեցնելու շարունակական պայքարը՝ դարձնելով սա ոչ միայն պատմական մտահոգության, այլ էկզիստենցիալ նշանակություն ունեցող տարածաշրջանի մարդկանց համար: