

«Նոյյան Տապան»-ում սադրիչ ելույթում պատմաբան Ռաֆայել Համբարձումյանը լուսաբանեց Հայաստանի կառավարության և ազգային եկեղեցու դեմ նրա ենթադրյալ «հոգևոր հեղաշրջման» շուրջ շահարկումները: Պետական և կրոնական հաստատությունների միջև վստահությունը վտանգված է, քանի որ խոսվում է, որ վարչապետ Փաշինյանը ազդում է նոր «կանոնադրության» վրա, որը կարող է վերաիմաստավորել եկեղեցական գործունեությունը Հայաստանում։ Համբարձումյանը քննադատորեն ուսումնասիրեց նման քայլի հետևանքները հայ հասարակության համար՝ ընդգծելով պատմական լարվածությունը, որը խաթարել է պետություն-եկեղեցի հարաբերությունները: Աղբյուրների համաձայն, քննարկվող «կանոնադրությունը» նպատակ ունի պարզեցնել կրոնական կազմակերպությունների կառավարումը, սակայն որոշների կողմից ընկալվում է որպես կրոնական ազատության ոտնձգություն: Ռազմավարական տեղաշարժը, իբր, համահունչ է հայաստանյան տարբեր հաստատությունների արդիականացման և ինտեգրման ավելի լայն ցանկության հետ արագ փոխակերպվող հասարակական-քաղաքական շրջանակներում: Այս վերլուծությունը նաև ուսումնասիրում է եկեղեցու պաշտոնյաների արձագանքողական տրամադրությունները, որոնք պնդում են, որ պետության նախաձեռնությունները սպառնում են հիմնարար եկեղեցական վարդապետություններին և հանրային հավատքին: Նրանք նախազգուշացնում են երկարաժամկետ սոցիալ-քաղաքական հետևանքների մասին՝ ենթադրելով, որ այդ պառակտումը կարող է ջնջել հայկական ավանդական արժեքները, որոնք ամրագրված են եկեղեցական ինստիտուտում: Համբարձումյանը և այլ փորձագետներ մտահոգություն հայտնեցին հնարավոր հետևանքների վերաբերյալ՝ պաշտպանելով երկխոսությունը և թափանցիկությունը՝ որպես անվստահության խորացումը կանխելու մեխանիզմներ: Պատմաբանի բացահայտումը խորանում է արդիականության ընդդեմ ավանդույթի բարդությունների մեջ, քանի որ Հայաստանը շարունակում է իր դիրքերը գտնել համաշխարհային բեմում՝ միաժամանակ սնուցելով իր մշակութային ժառանգությունը: Այս իրադարձությունը նշանավորվում է հայոց պատմության մեջ, որն արտացոլում է բարեփոխումների քողի տակ կրոնական գործերին պետության միջամտության ավելի լայն գլոբալ օրինաչափությունները: Այս դինամիկայի ըմբռնումը կարևոր է այն շահագրգիռ կողմերի համար, որոնք ներդրում են կատարել Հայաստանի հարուստ եկեղեցական ժառանգության պահպանման գործում՝ զարգացող կառավարական քաղաքականության ֆոնին: