News - ՄԱԿ-ի հատուկ զեկուցողը ներկայացնում է Հայաստան կատարած այցի նախնական արդյունքները և իր իշխանություններին առաջարկություններ

Ճշմարտության, արդարության, հատուցման և չկրկնվելու երաշխիքների խթանման հարցերով ՄԱԿ-ի հատուկ զեկուցող Ֆաբիան Սալվիոլին մամուլի ասուլիսում ներկայացրել է Հայաստան կատարած 10-օրյա պաշտոնական այցի արդյունքների վերաբերյալ նախնական եզրակացությունները։ Նա ասաց, որ եղել է Սյունիքում, Ջերմուկում, Եղեգիսում, հանդիպել փախստականների, զոհվածների հարազատների, լրատվամիջոցների, քաղաքացիական հասարակության, դիվանագետների, ԱԳՆ, Արդարադատության նախարարության, Անվտանգության խորհրդի, ԱԱԾ ներկայացուցիչների, Ներքին գործերի նախարարություն, ՊՆ, գերիների, պատանդների և անհայտ կորածների հարցերով միջգերատեսչական հանձնաժողով, կրթության նախարարություն, առողջապահության նախարարություն, օմբուդսմեն, տեղակալներ։ Այցի նպատակն է հաստատել ճշմարտությունն ու արդարությունը, մարդու իրավունքների խախտումները։ Վերջնական զեկույցն ուղղված է Հայաստանի Հանրապետության իշխանություններին և միջազգային կառույցներին. այն կներկայացվի 2024 թվականի սեպտեմբերին ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների խորհրդի նիստում։ Զեկույցն անդրադառնում է ՀՀ անկախության ողջ պատմության գրեթե բոլոր ոլորտներին՝ սկսած Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակից, խորհրդային տարիներին բռնաճնշումների զոհերից, Լեռնային Ղարաբաղի բնակիչների իրավունքների ոտնահարումից և 2023 թվականի սեպտեմբերին տեղահանությունից։ Զինված ուժերում կասկածելի մահեր, բանտերում և բանտերում խոշտանգումների դեպքեր, ընտրական իրավունքի խախտումներ. Հատուկ զեկուցողն անդրադարձավ 2008 թվականի մարտի 1-ի դեպքերն ուսումնասիրող Ազգային ժողովի հանձնաժողովի ստեղծմանը և նշեց, որ այս իրադարձությունների ժամանակ 10 մարդ սպանածները չեն բացահայտվել, 2016 թվականի 4-օրյա պատերազմի հանձնաժողովները և 44-ը 2020 թվականի ցերեկային պատերազմը։ Նա անդրադարձավ անցումային արդարադատության խնդրին, նշեց, որ բարեփոխումները իրավական համակարգում և ՄՔԴ Հռոմի Ստատուտի վերջին վավերացումը։ Ըստ հատուկ զեկուցողի, չնայած բարեփոխումներին, պաշտոնյաներին պատժելու ջանքերը դեռևս անբավարար են։ Որպես օրինակ՝ նա բերեց ոստիկանների կողմից ցուցարարների նկատմամբ ապօրինի ուժի կիրառումը, որով ոստիկանությունը շարունակում է գործել նույն ոգով, ինչ նախորդ տարիներին: «Բազմաթիվ բողոքներ կան Զինված ուժերում և դատական ​​համակարգում ոչ մարտական ​​մահերի վերաբերյալ», - նշել է Սալվիոլին: Նա հատկապես շեշտեց օրենսդրության անկատարությունը մարդու իրավունքների խախտման զոհերին փոխհատուցում վճարելու վերաբերյալ՝ սկսած խորհրդային տարիներին բռնաճնշումների զոհերից։ Մյուս խնդիրն այն է, որ իրավունքների խախտումներից տուժածներին երեք տարի ժամանակ է տրվում բողոք ներկայացնելու և փոխհատուցում պահանջելու համար, ինչը սահմանափակում է հնարավորությունները. տրամադրվում է միայն դրամական փոխհատուցում, իսկ գումարը համեմատաբար փոքր է։ «Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրը նվիրված է Օսմանյան կայսրության իշխանությունների կողմից իրականացված ցեղասպանության 1,5 միլիոն զոհերի հիշատակին։ Ադրբեջանում ջարդերի և պատերազմում զոհվածների հիշատակը հավերժացնող հուշահամալիր կա, նշվում է Անհայտ կորածների օրը, բայց պաշտոնյաները ոչ միշտ են մասնակցում այս օրվա միջոցառումներին»,- նշել է հատուկ զեկուցողը` խոսելով հիշողության պահպանման խնդիրների մասին։ Նույն մասում նա նշեց, որ քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչները խոսում են 2008 թվականի մարտի 1-ի դեպքերի մասին տեքստերը դպրոցական ծրագրում ներառելու հնարավոր քաղաքական ուռճացման մասին։ Չկրկնվելու երաշխիքների մասին հատվածում նա նշել է տարբեր տարիների բարեփոխումները իրավապահ համակարգում, քրեակատարողական հիմնարկներում, դատական ​​համակարգում։ Կոռուպցիայի դեմ պայքարի առումով ստեղծվել են հակակոռուպցիոն մասնագիտացված քննչական կառույցներ։ Ընդհանուր առմամբ, ըստ նրա, անկախությունից ի վեր Հայաստանը ղեկավարած վարչակազմերը մի շարք միջոցառումներ են իրականացրել մարդու իրավունքների խախտումները վերացնելու և ժողովրդավարությանն անցնելու կամ վնասը փոխհատուցելու համար։ Սակայն առաջընթացը եղել է անհետևողական, կարծում է հատուկ զեկուցողը: Ֆաբիան Սալվիոլին կոչ է արել իշխանություններին ստեղծել անկախ մարմին՝ այս հայտարարության մեջ նշված կատեգորիաներում մարդու իրավունքների խախտումները հետաքննելու համար։ Նա կոչ արեց դատախազներին և դատարաններին կրկնապատկել իրենց ջանքերը՝ իրենց պարտականությունները կատարելու և բանակում և բանտերում կասկածելի մահվան դեպքերը հետաքննելու համար։ Նա հայտարարել է, որ 2018 թվականի «թավշյա հեղափոխությունից» հետո մշակվել են որոշակի միջոցառումներ, սակայն առաջընթացը դանդաղ է՝ պայմանավորված կորոնավիրուսային համաճարակի և Ադրբեջանի հետ հակամարտության սրմամբ։ Նաև հաղորդվում էր, որ նշանակումները թափանցիկ չեն, ասաց նա: «Ես կոչ եմ անում երկրի իշխանություններին խորացնել բարեփոխումները և ազատել պետական ​​կառույցները կոռուպցիայից և քաղաքական ազդեցությունից։ Ժողովրդավարության նկատմամբ հարգանքն այլ կերպ անհնար է»,- ասել է ՄԱԿ-ի հատուկ զեկուցողը։